De passiespelen van Oberammergau zijn wereldberoemd. In 1634 werden ze voor het eerst opgevoerd. In 2010 is de traditie nog altijd springlevend. Oberammergau is helemaal passiespeldorp!

Oberammergau heeft een bevolking van 5.254 burgers. Het is opmerkelijk dat zich bijna de helft ervan of 2.472 dorpelingen melden om deel te nemen aan het passiespel of behulpzaam te zijn bij de vele nevenactiviteiten. Half Oberammergau draagt zijn steentje bij voor het welslagen van de passiespelen. Niet één keer, maar ruim honderd opvoeringen wachten. Er gaan tientallen repetities aan vooraf, van november tot mei. Van half mei tot begin oktober heeft dan het grote passiespel plaats, in praktisch alle weersomstandigheden in openlucht. Nagenoeg een jaar lang ben je Maria Magdalena of de apostel Johannes... Eigenlijk langer, want vanaf de verkiezingsuitslag in april zijn de taken verdeeld en kun je beginnen met het instuderen van je tekst. Tenminste, als regisseur Christian Stückl in zijn derde regie jou aan het woord laat. Iedereen mag meedoen: man en vrouw, jong en oud, katholiek en protestant, levenslange Oberammergauers en gelijkberechtigden. Met ‘gelijkberechtigden’ worden mensen bedoeld die ofwel minstens 20 jaar in Oberammergau wonen of er minstens 10 jaar wonen én gehuwd zijn met iemand uit het passiedorp. Onder de acterenden zijn ook ruim zeshonderd schoolplichtige kinderen. Gelukkig komen ze door het beurtsysteem slechts deeltijds op het podium. Maar ze zijn er wel een jaartje mee bezig. Bovendien is de kwaliteit van de gezamenlijke bijbelvertolking van een zeldzaam hoog niveau. Ook duizenden toeschouwers die de Duitse taal niet machtig zijn en niet noodzakelijk christelijk zijn, komen en kwamen in het verleden onder de indruk en werden zichtbaar ontroerd door de passie en de schoonheid van dit religieuze spektakel.

Het begon met de ‘zwarte dood’

Voor Oberammergau begon het allemaal in 1632. De Dertigjarige Oorlog (1618-1648), begonnen als een strijd tussen Duitse katholieken en protestanten, tastte eerst het hele Heilig Roomse Rijk aan en breidde zich uit tot een nog grootschaliger conflict waarbij de meeste Europese mogendheden om diverse redenen en belangen betrokken waren. Zweedse krijgslieden steunden de protestanten - waarbij ze ook territoriale ambities koesterden - en bereikten in de zomer van 1632 de afgelegen bergdalen van Beieren en Tirol. Ze plunderden, richtten verwoestingen aan, moordden alom. Vooral de kloosters van Ettal en Rottenbuch moesten het ontgelden. Die soldeniers droegen de vreselijke pest mee. Om die niemand ontziende ‘zwarte dood’ af te weren, brandden in heel de streek, dag en nacht, laaiende pestvuren. Wachtposten werden er bij opgesteld en weerden elke vreemdeling uit het bovendal van de Ammer en het daar gelegen Oberammergau. Tijdens de zomer slaagden de voorzorgsmaatregelen en de najaarskermis kon vreugdevol tegemoetgezien worden. Maar op de dag van de kermis zelf sloeg de pest genadeloos toe. Tot september 1633 werden een tachtigtal namen van pestdoden in het register ingeschreven. Alleen de huisvaders werden geregistreerd. Het werkelijke dodental was dus veel dramatischer. Men schat dat op het toenmalige inwonersaantal van 1.560 er ongeveer 350 tot 360 overleden, onder wie ook de pastoor en zijn opvolger. Radeloosheid greep om zich heen. Zoals dat vaak het geval was, vreesde men dat heel de gemeenschap zou uitsterven. De gemeenteraad en de raad der oudsten besloten eenstemmig: men zou voortaan, om de tien jaren, het ‘Vrome Spel van het Lijden en Sterven van Jezus Christus’ opvoeren, zo God medelijden had en hun dorp van de pest zou bevrijden. Die gelofte werd plechtig afgelegd op 27 oktober 1633 in de vroegere parochiekerk. Ofschoon nog velen de huidvlekken droegen, is vanaf die dag niemand nog bezweken aan de dodelijke ziekte, zo verhaalt de kroniek. Eén jaar later, in 1634, werd in Oberammergau voor het eerst het verhaal van de Goede Week, de Passion, geacteerd door en vóór de overlevenden, voor de overledenen.

Van liturgisch drama tot mysterie- en passiespel

Soortgelijke geloften waren niet ongebruikelijk in tijden van pest of andere rampspoed. Talloze pestaltaren, -kruisen, -zuilen en -kapellen, toegewijd aan Sint-Rochus of Sint-Sebastiaan, verwijzen ernaar. In de persmap der Passion lezen we: “Passiespelen waren in die tijd (1633) over heel Europa verspreid. Tussen 1550 en 1800 zijn in de Beiers-Oostenrijkse wereld 250 spelen gestaafd. Heden ten dage kennen we onder meer Mariekerke, Hoegaarden en Oudenburg in Vlaanderen; Tegelen in Nederland; Nancy in Frankrijk; Kirchschlag, Sankt Margarethen, Thiersee en Erl in Oostenrijk en Nova Jerusalem in Brazilië. Hoe verdienstelijk al die inspanningen ook mogen zijn, de wereldroem van Oberammergau is en blijft terecht uniek door zijn topkwaliteit, zijn historische betekenis en zijn fantastische totaalorganisatie.” In 1990 moeten de Oberammergauers hun 1000ste Passion gespeeld hebben. Voor de redding van een pestepidemie bijna vier eeuwen geleden! Van de eerste voorstelling met een zeventigtal uitvoerders op het kerkhof en een duizendtal Oberammergauers als meelevende toeschouwers, is de Passion uitgegroeid tot een religieus massagebeuren voor een half miljoen aanwezigen uit de hele wereld. In 2010, bijvoorbeeld, zal men 102 maal spelen voor telkens 4.800 aanwezigen per voorstelling.